Fala upałów nad regionem: objawy udaru, zasady nawadniania i bezpieczeństwo dzieci oraz seniorów

Gdy termometry zaczynają niebezpiecznie szybko piąć się w górę, organizm może nie zdążyć z „chłodzeniem” – a skutki bywają poważne. W czasie fali wysokich temperatur rośnie ryzyko odwodnienia i przegrzania, a to już prosta droga do udaru słonecznego lub cieplnego. Wojewódzkie Centrum Zarządzania Kryzysowego – Wydział Bezpieczeństwa i Zarządzania Kryzysowego Śląskiego Urzędu Wojewódzkiego w Katowicach apeluje o stosowanie zasad profilaktyki. Materiały przygotowało Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji, a przekazało Rządowe Centrum Bezpieczeństwa.

Udar cieplny: jak go rozpoznać i kiedy reagować natychmiast

Upał potrafi zaskoczyć nawet osoby zdrowe. Szczególnie groźny jest udar słoneczny lub cieplny – stan, który może zagrażać zdrowiu, a nawet życiu. Do sygnałów ostrzegawczych zalicza się m.in. zmęczenie, silne bóle i zawroty głowy, nudności, gorączkę, szum w uszach, drgawki, a także niebezpieczny wzrost temperatury ciała. Często pojawia się też przyspieszone bicie serca i oddech.

Wysokie temperatury uderzają również w układ nerwowy: mogą wywołać ospałość, rozdrażnienie i spadek koncentracji. W praktyce oznacza to gorszą ocenę sytuacji, wolniejszą reakcję i większe ryzyko błędu – szczególnie za kierownicą.

Jeśli pojawią się zawroty głowy, osłabienie, niepokój, dotkliwe pragnienie lub ból głowy, trzeba działać bez zwłoki: zadzwoń pod numer alarmowy 112 i – jeśli to możliwe – przenieś się do chłodniejszego miejsca.

„Jeśli odczuwasz zawroty głowy, osłabienie, niepokój lub dotkliwe pragnienie i ból głowy, zadzwoń pod numer alarmowy (tel. 112). Jeśli to możliwe przenieś się w chłodne miejsce.”

Rządowe Centrum Bezpieczeństwa

Osobną grupą ryzyka są osoby przyjmujące leki. W czasie upałów zaleca się stały kontakt z lekarzem, aby omówić wpływ farmakoterapii na termoregulację i równowagę wodno-elektrolitową.

Dom, słońce, klimatyzacja: proste zasady, które robią różnicę

Najwięcej można wygrać codziennymi nawykami. W domu warto ograniczyć dopływ gorącego powietrza, a w ciągu dnia zamykać okna i osłony (zwłaszcza po stronie nasłonecznionej). Wietrzenie najlepiej zostawić na wczesny ranek i noc – o ile pozwalają na to warunki bezpieczeństwa.

• Ubieraj się lekko: przewiewne, naturalne tkaniny i jasne kolory pomagają organizmowi oddawać ciepło.
• Unikaj „skoków” temperatur: wychodzenie prosto z klimatyzowanego pomieszczenia na rozgrzany chodnik może skończyć się szokiem termicznym – szczególnie u seniorów i najmłodszych.
• Ogranicz opalanie: przebywaj na słońcu maksymalnie 2 godz. dziennie i stosuj kremy ochronne.

W najgorętszej porze dnia lepiej odpuścić intensywny trening. Forsowny wysiłek (np. bieganie) w wysokiej temperaturze zwiększa ryzyko odwodnienia, skurczów mięśni związanych z utratą minerałów, przegrzania organizmu i udaru cieplnego.

Ważna jest też ostrożność nad wodą. Po opalaniu nie wolno gwałtownie wskakiwać do zbiornika – zanim wejdziesz, opłucz ciało wodą (twarz i klatkę piersiową), a dopiero później zanurzaj się powoli.

Podróżujący samochodem powinni robić przerwy częściej niż zwykle, a odpoczynek planować w cieniu. Upał osłabia koncentrację i może sprawić, że kierowca szybciej się męczy.

Nawadnianie, jedzenie i higiena: jak nie dać się odwodnieniu i salmonelli

W czasie upałów podstawą jest nawadnianie: pij dużo wody, najlepiej niegazowanej. Jadłospis warto uprościć i „odciążyć” – lekkie posiłki oparte na owocach i warzywach pomagają uzupełniać minerały i witaminy, podczas gdy dania tłuste, smażone i wysokokaloryczne dodatkowo męczą organizm.

Wysoka temperatura sprzyja też namnażaniu bakterii salmonelli. To dobry moment, by szczególnie uważać na produkty z surowych jajek, a do codziennej rutyny dołożyć częste i dokładne mycie rąk. Niewskazany jest alkohol – zwiększa ryzyko odwodnienia.

Dzieci, zwierzęta i seniorzy: grupy najbardziej narażone

Upał najdotkliwiej uderza w osoby starsze i dzieci. W ich przypadku zalecenie jest proste: jeśli można, nie wychodzić z domu. Gdy wyjście jest konieczne, potrzebne są lekkie, jasne ubrania, nakrycie głowy (u dzieci najlepiej czapka z daszkiem) i ochrona przed słońcem – także w wózku. Parasol nad wózkiem ma sens nawet wtedy, gdy wydaje się, że miejsce jest ocienione.

Napoje dla dzieci powinny być letnie – nie lodowate. Wskazane są ziołowe i/lub owocowe herbatki, woda mineralna lub sok. Do tego kąpiel w letniej (nie zimnej!) wodzie.

Seniorzy – poza unikaniem wyjść – powinni bardzo uważnie obserwować samopoczucie. Przyjmowane leki w czasie odwodnienia mogą osiągać wyższe stężenia, nawet groźne dla życia, dlatego tak ważne jest trzymanie się zaleceń dotyczących postępowania w upały i konsultacje medyczne w razie wątpliwości. Warto pamiętać, że dla seniorów aktywnych zawodowo przygotowano zalecenia dla pracodawców w poradniku „Dobry klimat w pracy”.

Nie zapominajmy o zwierzętach. Zwierzęta stałocieplne, które nie mają gruczołów potowych, chłodzą się inaczej – psy robią to m.in. przez odparowywanie śliny podczas dyszenia. Zostawienie psa w aucie na słońcu może skończyć się tragedią.

„Pod żadnym pozorem nie zostawiaj dzieci i zwierząt w zaparkowanym pojeździe. Temperatura w nagrzanym samochodzie może przekraczać nawet do 50 - 60 °C.”

Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji

Filtry SPF i godziny największego ryzyka: to nie zawsze jest południe

Podczas opalania warto sięgać po kremy z filtrem SPF (sun protection factor), pamiętając, że nie dają one pełnej tarczy – jedynie zmniejszają ryzyko poparzeń. Kosmetyk należy nałożyć przed wyjściem na słońce, a potem ponawiać aplikację, gdy się spocisz, po pływaniu i po wytarciu skóry ręcznikiem. Istotna jest też ilość: dla dorosłego ciała to obrazowo około 6 łyżeczek preparatu.

Warto też uporządkować fakty o temperaturach i słońcu. Upał to sytuacja, gdy temperatura powietrza przy powierzchni ziemi przekracza 30 st. C. Co ważne, najwyższe wartości w ciągu dnia pojawiają się najczęściej między 15 a 18, a największe promieniowanie UV notuje się w godzinach 12.00-13.00 – nie zawsze wtedy, gdy wydaje się, że jest „najgoręcej”.

W czasie fali upałów liczą się proste decyzje: cień zamiast słońca, woda zamiast alkoholu, odpoczynek zamiast forsowania organizmu. A jeśli pojawią się objawy przegrzania – nie czekać, tylko wzywać pomoc i szukać chłodnego miejsca.